ભારતમાં નવી ફૂગના આગમનથી દહેશત; જાણો આ નવું ફંગલ ઇન્ફેક્શન કેટલું ઘાતક છે, શું છે લક્ષણો અને નિવારણ

ઘાતક ફૂગ ભારતમાં પ્રવેશી છે. દિલ્હી AIIMSમાં ફૂગના નવા સ્ટ્રેનથી બે દર્દીઓના મૃત્યુ પછી, ડૉક્ટરોના કપાળ પર ચિંતાની રેખાઓ ઉભરી આવી છે. એઈમ્સના ડોકટરોએ પુષ્ટિ કરી કે આ બંને દર્દીઓને એસ્પરગિલસ લેન્ટુલસ નામનું ફંગલ ઈન્ફેક્શન હતું. આ ચેપને કારણે ભારતમાં મૃત્યુનો આ પહેલો કેસ છે.

સમજો, આ નવો ફંગલ ઇન્ફેક્શન શું છે? તે કેટલું જોખમી છે? તેનાથી પીડિત દર્દીઓમાં કયા પ્રકારના લક્ષણો જોવા મળે છે? આને રોકવાના ઉપાયો શું છે? અને શા માટે તેની સારવાર કરવી મુશ્કેલ છે? સમગ્ર મામલાને વધુ સારી રીતે સમજવા માટે અમે ગ્લોબલ હેલ્થ કેર હોસ્પિટલ, મુંબઈના ડૉ. વસંત સાથે વાત કરી છે.

ફંગલ ઇન્ફેક્શન શું છે?
સાદી ભાષામાં ફૂગથી થતા ચેપને ફંગલ ઇન્ફેક્શન કહે છે. વાસ્તવમાં, ફૂગ એ સૂક્ષ્મજીવ છે જે તમારા ઘરમાં, બહાર અને વાતાવરણમાં દરેક જગ્યાએ હાજર હોય છે. બાળકો, યુવાનો, પુરૂષો, સ્ત્રીઓ, કોઈપણ વ્યક્તિને ફંગલ ઈન્ફેક્શન થઈ શકે છે. તે વ્યક્તિથી વ્યક્તિમાં પણ ફેલાય છે. અત્યાર સુધીમાં, ફૂગની લગભગ 700 પ્રજાતિઓની ભાળ મળી છે.

ભારતમાં આગમન કરનાર ફંગસનો નવો સ્ટ્રેન એસ્પરગિલસ લેન્ટુલસ શું છે?

• એસ્પરગિલસ લેન્ટુલસ એ ફૂગની નવી પ્રજાતિ છે. જો કે ઘણી એસ્પરગિલસ ફૂગ પહેલેથી અસ્તિત્વમાં છે, એસ્પરગિલસ લેન્ટુલસ સૌથી ખતરનાક છે કારણ કે તેના પર દવાઓની અસર થતી નથી.
• ડબ્લ્યુએચઓ અનુસાર, વિશ્વભરમાં ફૂગની 10 લાખથી વધુ પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે, પરંતુ એક દાયકા પહેલા સુધી, આમાંથી માત્ર 300 ફૂગ રોગનું કારણ બને છે. જોકે, હવે આવી ફૂગની સંખ્યા વધીને 700 થઈ ગઈ છે. AIIMSમાં જોવા મળેલો એસ્પરગિલસ લેન્ટુલસનો ઉપદ્રવ પણ આવી જ ફૂગની એક પ્રજાતિ છે.
• એસ્પરગિલસ લેન્ટુલસનો કિસ્સો ભારતમાં ભલે તાજેતરમાં નોંધાયો હોય, પરંતુ તબીબી જગતને તેની જાણ સૌપ્રથમવાર 2005માં થઈ હતી. ત્યારથી, વિશ્વના ઘણા દેશોમાં માનવોમાં આ ખતરનાક ફૂગના ચેપના કેસ નોંધાયા છે.

એસ્પરગિલસ લેન્ટુલસ કેટલું જોખમી છે?
સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે એસ્પરગિલસ લેન્ટુલસનું વહેલું નિદાન થતું નથી, જેના કારણે દર્દીની સ્થિતિ સતત બગડતી જાય છે. ઉપરાંત, તે વધુ ઘાતક છે. કારણ કે ફૂગ વિરોધી દવાઓ તેના પર અસર કરતી નથી.

એસ્પરગિલસ ખાસ કરીને ફેફસાંને ચેપ લગાડે છે અને ઝડપથી સમગ્ર ફેફસાંમાં ફેલાય છે, જેના કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થાય છે અને મલ્ટિપલ ઓર્ગન નિષ્ક્રિય થવાના કારણે મૃત્યુ થાય છે.

AIIMSમાં, આ ફંગલ ઈન્થીફેક્શનથી મૃત્યુ પામેલા બે દર્દીઓને એમ્ફોટેરિસિન બી અને લિપોસોમલ જેવી એન્ટિફંગલ દવાઓ આપવામાં આવી હતી, પરંતુ બંને દર્દીઓ થોડા દિવસોમાં મલ્ટિ-ઓર્ગન ફેલ્યોરથી મૃત્યુ પામ્યા હતા.

આ ચેપથી પીડિત દર્દીઓમાં કયા લક્ષણો જોવા મળે છે?

• એસ્પરગિલસના દર્દીઓમાં શરૂઆતમાં ઉધરસ, તાવ, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.

• ઉપરાંત, ચેપ ફેફસાં અને શરીરના અન્ય ભાગોમાં એલર્જી અથવા ચેપનું કારણ બની શકે છે.

• એસ્પરગિલસ ફૂગના ચેપની શરૂઆતમાં, ત્વચા પર ફોલ્લીઓ, તાવ, માથાનો દુખાવો અથવા થાક જેવા લક્ષણો પણ જોઈ શકાય છે.

તમે તમારી જાતને આ ચેપથી કેવી રીતે બચાવી શકો?

• ડૉક્ટરની સલાહ પર જ એન્ટિબાયોટિક્સ અને સ્ટેરોઇડ્સનો ઉપયોગ કરો. અજાણતાં એન્ટિબાયોટિક્સ અને સ્ટેરોઇડ્સનો ઉપયોગ ફૂગના ચેપનું જોખમ વધારે છે.
• ડાયાબિટીસ, કિડની, લીવર, ફેફસાના રોગથી પીડિત લોકો અથવા કેન્સરને કારણે કીમો કરાવતા લોકોમાં પણ ફંગલ ચેપનું જોખમ વધારે છે.

• ધૂળવાળી જગ્યાઓ, જેમ કે બાંધકામ સાઇટ્સથી દૂર રહેવાનો પ્રયાસ કરો. માસ્કનો પણ ઉપયોગ કરો.

• એસ્પરગિલસના ઉપદ્રવને ટાળવા માટે માટી, ખાતર વગેરે સાથે કામ કરતી વખતે મોજાનો ઉપયોગ કરો.

• ફૂગના ચેપનું જોખમ ઓછું કરવા માટે બાગકામ અથવા આવા કોઈપણ કાર્ય પહેલાં સંપૂર્ણ પેન્ટ, સંપૂર્ણ શર્ટ અને શૂઝ પહેરો.

એસ્પરગિલસ ઈન્ફેક્શન કેવી રીતે થાય છે?

એસ્પરગિલસ ફંગલ ચેપ સામાન્ય રીતે દુર્લભ હોય છે, માત્ર એવા લોકોમાં કે જેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી હોય અથવા જેમને કોઈ પણ પ્રકારનું ટ્રાન્સપ્લાન્ટ થયું હોય, અથવા એસ્પરગિલસ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓના કારણે ફેફસાના રોગ ધરાવતા લોકોમાં જન્મ લેવાનું જોખમ ઊંચું હોય છે.

ફૂગના ચેપની સારવાર કરવી કેમ મુશ્કેલ છે?

• દેશમાં ફૂગના ચેપનું પરીક્ષણ અને સારવાર કરતી હોસ્પિટલોની સંખ્યા ઓછી છે, તેથી સમયસર સારવાર મેળવવી મુશ્કેલ છે.
• ફૂગ વિરોધી દવાઓની મર્યાદિત સંખ્યા પણ તેના દર્દીઓની સારવાર કરવી મુશ્કેલ બનાવે છે. આ દવાઓ એસ્પરગિલસ લેન્ટુલસ જેવા ફંગલ ચેપ પર કોઈ અસર કરતી નથી.
• ફૂગ વિરોધી દવાઓ માત્ર સંખ્યામાં મર્યાદિત નથી પરંતુ તે ખૂબ જ મોંઘી પણ છે, જેના કારણે ફૂગના ચેપથી પીડિત ગરીબો માટે સારવાર મેળવવી મુશ્કેલ છે.